ਲਖਨਊ : ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਰਵਾਇਤੀ ਉਦਯੋਗਾਂ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਟਾਰਟਅਪ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੂਬੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ 8 ਸਟਾਰਟਅਪ ਇੱਕ ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਵੈਲੂਏਸ਼ਨ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਯੂਨੀਕੋਰਨ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੰਪਨੀ ਸੂਨੀਕੋਰਨ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ।
ਆਈ.ਟੀ. ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸੂਚੀ ਮੁਤਾਬਕ ਪੇਟੀਐਮ, ਫਿਜ਼ਿਕਸਵਾਲਾ, ਪਾਈਨ ਲੈਬਜ਼, ਇਨਫੋਏਜ, ਮੋਜ਼ਲਿਕਸ, ਇੰਡੀਆਮਾਰਟ, ਇਨੋਵੇਸਰ ਅਤੇ ਰੇਟਗੇਨ ਯੂਨੀਕੋਰਨ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਮੁਕਾਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 10 ਤੋਂ 25 ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਪਛਾਣ
ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਪੇਟੀਐਮ ਅੱਜ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2025-26 ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਰੈਵਨਿਊ 8,437 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਸ਼ੁੱਧ ਮੁਨਾਫ਼ਾ 552 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਫਿਜ਼ਿਕਸਵਾਲਾ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ 2020 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਇਹ ਆਨਲਾਈਨ, ਆਫਲਾਈਨ ਅਤੇ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਨਾਮ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਈਨ ਲੈਬਜ਼ ਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਪੇਮੈਂਟ ਅਤੇ ਮਰਚੈਂਟ ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬਣਾਈ। 1995 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਇਨਫੋਏਜ ਨੇ ਨੌਕਰੀ ਡਾਟ ਕਾਮ ਤੋਂ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ, ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸਮੇਤ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ।
ਮੋਜ਼ਲਿਕਸ ਨੇ B2B ਈ-ਕਾਮਰਸ, ਇੰਡੀਆਮਾਰਟ ਨੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਨਲਾਈਨ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਰੇਟਗੇਨ ਨੇ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਹੋਟਲ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਹੱਲ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਇਨੋਵੇਸਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਨੋਇਡਾ ਅਤੇ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਹਨ।
ਯੂਪੀ ਵਿੱਚ 24 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟਾਰਟਅਪ
ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ 24,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟਾਰਟਅਪ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹਨ। ਸਾਲ 2017 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਸਿਰਫ਼ 120 ਦੇ ਕਰੀਬ ਸੀ। ਹੁਣ ਯੂਪੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਟਾਰਟਅਪ ਇਕੋਸਿਸਟਮ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸਾਰੇ 75 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਸਟਾਰਟਅਪ ਸਰਗਰਮ ਹੈ।
ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਯੂਨੀਕੋਰਨ?
ਯੂਨੀਕੋਰਨ ਉਸ ਨਿੱਜੀ ਸਟਾਰਟਅਪ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵੈਲੂਏਸ਼ਨ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 1 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਹੋਵੇ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਇਸ ਮੁਕਾਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੂਨੀਕੋਰਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਈਟੀ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਆਲੋਕ ਕੁਮਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਸਰਕਾਰ ਸਟਾਰਟਅਪ ਨੀਤੀ ਰਾਹੀਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵਧਾ ਕੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਟੀਚਾ ਯੂਪੀ ਦੇ ਸਟਾਰਟਅਪਸ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪਛਾਣ ਦਿਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ AI, ਡੀਪ-ਟੈਕ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਹੈਲਥ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ’ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
