ਧਰਮ : ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਗ ਦੁਆਲੇ ਨੱਚਣ ਅਤੇ ਰੇਵੜੀ ਅਤੇ ਮੂੰਗਫਲੀ ਖਾਣ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਹਿੰਮਤ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਅਨਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਲੋਹੜੀ ਦੀ ਅੱਗ ਜਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਦਾ ਨਾਮ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਅਧੂਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਕੌਣ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਕਿਉਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੌਣ ਸੀ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ?
ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ “ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰੌਬਿਨ ਹੁੱਡ” ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਅਮੀਰਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲੁੱਟ ਲਈ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।
ਉਹ ਕਥਾ ਜਿਸਨੇ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਨੂੰ ਅਮਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ
ਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਸੁੰਦਰੀ’ ਅਤੇ ‘ਮੁੰਦਰੀ’ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬੁਰੇ ਇਰਾਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਮਕੀ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਗਰੀਬ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਦਦ ਲਈ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਕੋਲ ਗਿਆ।
ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਈ, ਸਗੋਂ ਮੁਖੀ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਜਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਰਵਾਏ। ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੋਲ ਦੇਣ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਰਫੋਂ ਖੰਡ (ਗੁੜ) ਭੇਟ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਲੋਹੜੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਅਤੇ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ
ਅੱਜ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਘਰ-ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਲੋਹੜੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ: “ਤੂੰ ਸੁੰਦਰ ਮੁੰਦਰੀਏ ਹੋ! ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਕੌਣ ਵਿਚਾਰਾ ਹੋ ! ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਵਾਲਾ ਹੋ!” ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਦੇ ਜਰੀਏ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਧੰਨਵਾਦ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲੋਹੜੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸੰਦੇਸ਼
ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ ,ਉਸਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਸਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ । ਇਹ ਲੋਹੜੀ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਤਿਲ ਅਤੇ ਰੇਵੜੀ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਵਾਂਗ ਬੁਰਾਈ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਅਤੇ ਨੇਕ ਬਣਨ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਲਓ।
