ਸ੍ਰੀਨਗਰ : ਖਰਾਬ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਿਗੜਨ ਕਰਕੇ ਅਮਰਨਾਥ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਸਮਾਪਤੀ 9 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸ਼ਰਵਣ ਪੂਰਨਿਮਾ ਅਤੇ ਰੱਖੜੀ ਬੰਧਨ ਦੇ ਦਿਨ ‘ਛੜੀ ਮੁਬਾਰਕ’ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਸ਼ਾਵਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ‘ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਮਰਨਾਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਵਾਰੀ ਇਸਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਲਗਾਤਾਰ ਖਰਾਬ ਹੈ ਮੌਸਮ
ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੌਸਮ ਲਗਾਤਾਰ ਖਰਾਬ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਰੂਟ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਤਰਾ ਰੋਕਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ। ਮੌਸਮ ਕਾਰਨ ਯਾਤਰਾ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਬੀਤੇ ਦਿਨ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਯਾਤਰਾ ਅੱਜ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨਲ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਬਿਧੂਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ, ਬਾਲਟਾਲ ਅਤੇ ਪਹਿਲਗਾਮ ਦੋਵਾਂ ਰੂਟਾਂ ‘ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੱਲ੍ਹ ਤੋਂ ਪਟੜੀਆਂ ‘ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਤਾਇਨਾਤੀ ਕਾਰਨ, ਅਸੀਂ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਾਂਗੇ। ਇਸ ਲਈ, ਯਾਤਰਾ 3 ਅਗਸਤ ਤੋਂ ਦੋਵਾਂ ਰੂਟਾਂ ਤੋਂ ਮੁਅੱਤਲ ਰਹੇਗੀ।’
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਅਮਰਨਾਥ ਸ਼ਰਾਈਨ ਬੋਰਡ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 4 ਲੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਫਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 4.10 ਲੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਅਮਰਨਾਥ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਮਰਨਾਥ ਸ਼ਰਾਈਨ ਬੋਰਡ 8 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਯਾਤਰਾ ਰਾਜ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ 3,000 ਤੋਂ 4,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇਵੇਗੀ, ਪਰ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਉਮੀਦ ਅਧੂਰੀ ਰਹੀ।
ਘਟਾਈ ਜਾਵੇਗੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਮਿਆਦ
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿਮਲਿੰਗ ਦਾ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਘਲਣਾ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਤੋਂ ਹੀ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਬਣੇ ਬਾਬਾ ਦਾ ਰੂਪ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪਿਘਲ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੁਝਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਮਿਆਦ ਨੂੰ 60 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 30 ਦਿਨ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਹਿਮਲਿੰਗ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਭਾਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ‘ਤੇ ਉਠਾਏ ਗਏ ਸਵਾਲ
ਸੂਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਿਰਫ਼ 200 ਤੋਂ 300 ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲਗਭਗ ਦੋ ਲੱਖ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਮਚਾਰੀ ਤਾਇਨਾਤ ਸਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀਗਤ ਅਸੰਤੁਲਨ ਹੁਣ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਯਾਤਰਾ 3 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਨੂਨਵਾਨ (ਪਹਿਲਗਾਮ) ਅਤੇ ਮੱਧ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਬਾਲਟਾਲ ਰੂਟਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 48 ਅਤੇ 14 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੇ ਹਨ। ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਯਾਤਰਾ ਹਰ ਸਾਲ ਸ਼ਰਵਣ ਪੂਰਨਿਮਾ ‘ਤੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ
ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ ਮਨੋਜ ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ 4 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਗੁਫਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵਧਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ, ਬਰਫ਼ ਦਾ ਲਿੰਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਿਘਲ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬਾਬਾ ਅਮਰਨਾਥ ਦਾ ਰੂਪ ਮੱਧਮ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਆਸਥਾ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
