ਪਾਕਿਸਤਾਨ: ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਕਦਮ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵੱਕਾਰੀ ਲਾਹੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਨੇ ਹੁਣ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਕੋਰਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਨਿਯਮਤ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿਖਾਈ ਜਾਵੇਗੀ , ਸਗੋਂ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸਿਕ ਵੀ ਸਿਖਾਏ ਜਾਣਗੇ।
ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਯਮਤ ਕੋਰਸ
ਐਲ.ਯੂ.ਐਮ.ਐਸ. ਵਿਖੇ ਇਸ ਚਾਰ-ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਾਸ਼ਾ ਕੋਰਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਸਫ਼ਲ ਵੀਕਐਂਡ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੇ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਕੋਰਸ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
“ਹੈ ਕਥਾ ਸੰਗਰਾਮ ਕੀ” ਦਾ ਉਰਦੂ ਸੰਸਕਰਣ
ਇਸ ਕੋਰਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਥੀਮ ਗੀਤ “ਹੈ ਕਥਾ ਸੰਗਰਾਮ ਕੀ” ਦਾ ਉਰਦੂ ਸੰਸਕਰਣ ਵੀ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ।
‘ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵੀ ਸਾਡੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ’: ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ
ਐਲ.ਯੂ.ਐਮ.ਐਸ. ਵਿਖੇ ਗੁਰਮਣੀ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਡਾ. ਅਲੀ ਉਸਮਾਨ ਕਾਸਮੀ ਨੇ ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ‘ਤੇ ਬੋਲਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਸਹੀ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਡਾ. ਕਾਸਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮਹਾਭਾਰਤ ਅਤੇ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਦੇ ਕੋਰਸਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨਾ ਵੀ ਹੈ। ਡਾ. ਕਾਸਮੀ ਨੇ ਉਮੀਦ ਪ੍ਰਗਟਾਈ, “ਆਉਣ ਵਾਲੇ 10-15 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਾਂਗੇ।”
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹੀ
ਡਾ. ਰਾਸ਼ਿਦ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ‘ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇਹ ਜਵਾਬ ਹੈ। “ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ? ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਆਕਰਨਕਾਰ ਪਾਣਿਨੀ ਦਾ ਪਿੰਡ ਵੀ ਇਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੌਰਾਨ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਲਿਖਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਾਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ।” ਇਹ ਕਦਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ।
